ما در هر لحظه با افکار، جسم و محیط اطرافمان در تعامل هستیم و هر سه آنها را درک میکنیم. مسلماً در حین مطالعه، هر سه عامل بر یادگیری ما تأثیر خواهد داشت. پس اگر بتوانیم تعامل خود را با این عوامل سازنده کنیم، قطعاً موقعیت مطلوبتری خواهیم داشت و یادگیری سهلتر و پایدارتری نصیب ما خواهد شد. یادمان باشد عوامل محیطی و جسمی هم روی ذهن تأثیر میگذارد و یادگیری را تحت تأثیر قرار میدهد.

آنچه در ادامه می آید، بررسی وضعیتهای مطلوب هر یک از این عوامل است که به ترتیب اهمیت از افکار، جسم و سپس به شرایط محیط اطراف خواهیم پرداخت:

شرایط فکری و روحی در هنگام مطالعه و یادگیری

●فرمان ذهنی به معنای آماده کردن ذهن و هدفمند کردن فعالیت آنها از مهمترین مسائلی است که میتواند به مطالعه ما کمک کند. چرا که اگر ذهن ما علّت فعالیت و جدّیت آن را احساس نکند، قطعاً تمام توانایی خود را برای یادگیری اختصاص نخواهد داد. پس اولین کار قبل از مطالعه، آماده سازی ذهن برای شروع یادگیری و به اصطلاح (فرماندادن به ذهن) برای یادگیری درس و مبحث موردنظر است که قطعاً با کمی تأمل و تفکر در مورد سرفصلهای درس ایجاد خواهد شد.

●در ادامه، توجه به اولویتهای ذهنی و کاهش نگرانی فکر از دیگر شرایط میباشد. یعنی ما باید قبل از شروع کار مطالعه، توجه کنیم چه موضوع، مبحث یا درسی، زمینه ذهن ما را مشغول کرده است. به این ترتیب، برای رهایی از نوعی نگرانی و استرس یا مشغله فکری منفی، میتوانیم در اولویت مطالعه، موضوعی را قرار دهیم که ذهن ما را مشغول کرده است. مثلاً اگر دانش آموزی روز بعد امتحان عربی دارد و نگران آن است، نباید درس دیگری را ابتدا شروع کند. چرا که، یادگیری او به خاطر نگرانی برای امتحان فردا، تحت تأثیر خواهد بود. پس به زمینه های ذهنی در مطالعه باید بها داد.

●درنظر گرفتن انرژی ذهن هم از موارد تأثیرگذار در یادگیری خواهد بود. افرادی که با خستگی ذهنی (ناشی از شرکت در کلاس یا آزمون) بدون استراحت، سعی در یادگیری دارند، تجربه های ناموفقی خواهند داشت. چرا که، خستگی ذهن سبب میشود ذهن با شما همراهی نداشته باشد و به اصطلاح، با افت تمرکز ذهن، یادگیری شما هم کاهش خواهد یافت. پس سعی کنید پس از هر فعالیت فکری به خودتان استراحت دهید تا ذهنتان با آمادگی و انرژی در خدمت یادگیری شما باشد! خواب شب از مهمترین عواملی است که سبب شارژ مغناطیسی مغز میشود و انرژی موردنیاز را برای ذهن شما تأمین میکند. به همین دلیل، از شب بیداریهای طولانی پرهیز کنید و مطمئن باشید مطالعه در ساعتهای دیر وقت شب، بازدهی خوبی ندارد.

شرایط جسمی در هنگام مطالعه و یادگیری

●مطالعه با حالت صحیح بدنی از عواملی است که کمتر دانش آموزان به آن توجه میکنند. بسیاری از آنها درازکش، روی تخت، روی زمین، درحین راه رفتن و … درس میخوانند. ضمن اینکه، همه ما تجربه کرده ایم که حالت بدن در هوشیاری و تمرکز ما تأثیرگذار است. بسیار روزهایی که ما بدون قصد اولیه و بدون احساس خستگی به حالت درازکش تلویزیون تماشا کرده ایم و خوابمان برده است. اینگونه تجربیات نشان میدهد، حالتهای بدن به ذهن ما جهت میدهد. پس وقتی روی تخت دراز میکشیم، ذهن ما تصور میکند میخواهیم بخوابیم پس یادگیری ما کند و بد خواهد بود، زیرا هوشیاری ذهن ما کامل نیست. راه رفتن هم علاوه بر اتلاف انرژی ما سبب کاهش تمرکز و توجه به محتوای درس میشود و فرد را هم خسته میکند و خواب شب او نیز راحت نخواهد بود و درد زانو و پا از مواردیست که این گونه دانش آموزان با آن دست به گریبان هستند.

پس یکی از مهمترین عوامل در هنگام یادگیری و مطالعه، داشتن حالت جدی بدن و مطالعه پشت میز تحریر (درصورت امکان) یا نشسته خواهد بود.

●مطالعه در حین گرسنگی یا سیری مفرط هم بازدهی مناسبی ندارد. برخی اعتقاد دارند یک ساعت بعد از صرف غذا باید مطالعه را شروع کنند اما در اجرا برای یک داوطلب کنکور این موضوع به معنی اتلاف ۳ ساعت وقت ( پس از سه وعده غذا خوردن) در طی روز خواهد بود. بهترین کار برای رفع این مشکل، کاهش حجم غذا در هر وعده و افزایش تعداد وعدههای تغذیه است. به این ترتیب، نه شما در روز، گرسنگی مفرط و نه سیری بیش از حد خواهید داشت و بدون نگرانی میتوانید مشغول یادگیری باشید.

●فاصله سر و چشمها از صفحه کتاب و جزوه نیز بسیار مهم است. به این علت که، علاوه بر کاهش خستگی چشمها، میتواند باعث شود فرد جدیتر (نه خمیده) پشت میز بنشیند و از دردهای گردن و کمر و … هم جلوگیری کند. استفاده از عینک برای کسانی که ضعف چشمی دارند نیز از موارد مهم است که برخی دانشآموزان با بیتوجهی به آن، عملکرد خود را تحت تأثیر قرار میدهند.

●ورزش و حفظ آمادگی بدنی و جسمی که موجب میشود حالتهای صحیح بدن، حین مطالعه حفظ شود نیز دارای اهمیت است. مهمتر از آن هم حفظ توانایی جسمی باعث میشود، بحران خواب در زمستان نداشته باشید و بتوانید ساعتهای خواب خود را در حد متعادل نگه دارید.

شرایط محیطی در هنگام مطالعه و یادگیری

●سکوت در محیط مطالعه، اولین شرط مهم است که باید برقرار باشد. این سکوت میتواند نسبی باشد و لزومی ندارد در محیط مطالعه، سکوت مطلق برقرا باشد. سکوت مطلق میتواند دانش آموز را طوری عادت دهد که چون در جلسه آزمون چنین شرایطی فراهم نیست، او موقع برگزای آزمون با تمرکز پایین و افکار به هم ریخته، آزمون بدهد.

●دمای محیط هم از عواملی است که باید در حد متعادل باشد. سرما و گرمای نامتعارف، با توجه به ویژگیهای شخصیتی افراد میتواند سبب حواسپرتی یا بی حوصلگی فرد در حین یادگیری شود. پس تعادل دما هم برای فعالیت مهم است.

●ثابت بودن و عدم تغییر محل مطالعه هم میتواند به یادگیری فرد کمک کند. اینکار باعث میشود فرد هم با آمادگی ذهنی، کار را در آن محیط شروع کند (چرا که ذهن نسبت به محیط مطالعه شرطی میشود) و هم فرد به دور از هرگونه انگیزه جستجوگری در محیط، میتواند با آرامش فعالیت کند.

●نور کافی در محیط هم باعث تسریع در امر مطالعه میشود و از خستگی چشم جلوگیری میکند. به ویژه در روزهایی که فرد باید مطالعه قابل توجهی داشته باشد. خستگی چشمی از مواردی است که باعث میشود، سردرد بگیرد یا با بی حوصلگی ادامه مطالعه را رها کند. پس نور ملایم و ترکیبی زرد و سفید میتواند دغدغه های جانبی ما را کم کند.